Verboden stemmen

Een lied uit de Maze

Bobby Sands zat in de Maze, de gevangenis bij Lisburn, voor wapenbezit. Hij schreef er gedichten en liedteksten. Op 1 maart 1981 begon hij een hongerstaking. De gevangenen eisten dat ze weer als politieke gevangenen werden behandeld, en niet als gewone criminelen. De Britse regering weigerde. Terwijl Sands vastte, overleed de parlementariër voor Fermanagh en South Tyrone. Op 9 april 1981 won Sands de tussentijdse verkiezing voor die zetel. Hij zat toen al ruim een maand zonder eten.

Sands stierf op 5 mei 1981, na 66 dagen. Negen anderen volgden hem voordat de staking op 3 oktober werd stopgezet. Voor republikeinen werd hij een martelaar. Voor unionisten en voor families van slachtoffers van de IRA bleef hij een lid van een gewelddadige organisatie. Het Britse parlement veranderde na zijn verkiezing de wet, zodat gevangenen niet meer in aanmerking kwamen voor een zetel.

De stem die niet te horen mocht zijn

Op 19 oktober 1988 maakte de Britse minister van Binnenlandse Zaken, Douglas Hurd, een nieuwe regel bekend. Op radio en televisie mocht niet meer de stem worden uitgezonden van vertegenwoordigers van Sinn Féin, de politieke partij die bij de IRA hoorde, en van tien andere republikeinse en loyalistische organisaties. De mensen zelf mochten wel in beeld. Omroepen losten het op door acteurs hun woorden te laten inspreken. Het gevolg was een merkwaardig gezicht: Gerry Adams die op het scherm sprak met de stem van iemand anders.

De regel werd op 16 september 1994 ingetrokken, twee weken na de wapenstilstand van de IRA. In de zes jaar ertussen raakten ook liedjes in de problemen. The Pogues zetten in 1988 op hun album If I Should Fall from Grace with God het nummer Streets of Sorrow / Birmingham Six. Het bestaat uit twee delen: Terry Woods schreef en zong het eerste, over het verdriet en geweld in Noord-Ierland, Shane MacGowan schreef en zong het tweede. Dat tweede deel steunt de Birmingham Six, zes mannen die waren veroordeeld voor de aanslagen op twee pubs in Birmingham in 1974. Ze werden in 1991 vrijgelaten nadat hun veroordeling was vernietigd. De Independent Broadcasting Authority verbood het lied met de reden dat het steun zou kunnen betuigen aan een terroristische organisatie als de IRA. Op Channel 4 mocht de tekst een tijd lang wel in beeld, maar niet de muziek.

Eén eiland, twee kanten

Niet elk lied nam een kant. Paul Brady, geboren in Strabane in County Tyrone, schreef in 1985 The Island, op zijn album Back to the Centre. Het lied trekt een parallel met de burgeroorlog in Libanon, en noemt de Markets, een katholieke wijk van Belfast, en de scheepswerf Harland & Wolff in het oosten van de stad, naast een protestantse wijk. Aan de ene kant staat de rust van twee mensen die van elkaar houden, aan de andere kant de schijnheiligheid van sommige geestelijken en de jonge mensen die aan beide kanten worden opgeofferd.

Het lied kiest geen kant. Beide gemeenschappen komen erin voor, en jonge mensen van beide zijden betalen de prijs.

In dezelfde jaren schreef ook Christy Moore liedjes over de Troubles, onder meer The Other Side, dat de gevangenen in Long Kesh steunde. Hij schreef het later zachter om, en zong het in 2011 opnieuw als Tyrone Boys.