SoR Magazine #3 · De platenhoes als kunst · verhaal 2 van 6

Hipgnosis

Een prisma, kinderen op een Ierse rots, twee zakenmannen waarvan er één in brand staat: achter bijna alle beroemde hoezen van de jaren zeventig zat één klein ontwerpbureau uit Londen.

← Vorig verhaal: De hoes is uitgevonden

Foto: hoesontwerp, zie de bronpagina · afbeelding van Apple Music, getoond als citaat bij de bespreking

Een naam op een deur

In de jaren zestig liepen in Cambridge een paar jongens rond die elkaar later steeds weer tegenkwamen. Syd Barrett en Roger Waters werden muzikanten en richtten Pink Floyd op. Storm Thorgerson, die op dezelfde scholen zat, en Aubrey Powell, die ze ook in Cambridge leerde kennen, werden ontwerpers. Eind jaren zestig deelden Thorgerson en Powell een flat in Londen. Op de deur stond een woord gekalkt, hipgnosis, een mengeling van hip en het Griekse gnosis, kennis. Ze namen het over als naam voor hun bureau.

Hun eerste grote klus kwam van hun vrienden. Pink Floyd bracht in 1968 A Saucerful of Secrets uit en vroeg Thorgerson de hoes te maken. Dat was bijzonder. Platenmaatschappij EMI liet zijn artiesten nauwelijks zelf een ontwerper kiezen, en voor Pink Floyd was het pas de tweede keer, na de Beatles. De hoes is een psychedelische collage, vol kleur en vreemde vormen, helemaal van zijn tijd.

A Saucerful of Secrets (1968) van Pink Floyd, de eerste hoes van Hipgnosis voor de band.

**Pink Floyd**A Saucerful of Secrets · 1968
A Saucerful of Secrets, de titelsong van die eerste plaat. Eerst een zacht geknisper, dan een storm van drums en orgel, en ten slotte een koor dat de lucht weer openscheurt.

Een foto die niet bestaat

Thorgerson en Powell werkten niet met tekeningen of reclameletters maar met een camera. Meestal was dat een Hasselblad. In de donkere kamer legden ze negatieven over elkaar, ze knipten, plakten en retoucheerden met een airbrush. Photoshop bestond nog niet, en computers maakten nog geen beelden. Alles wat je ziet, is echt gefotografeerd, alleen niet in dezelfde minuut op dezelfde plek.

Hun hoezen vertellen daarom geen verhaal over de band. Er staan meestal geen bandleden op. Er staat soms zelfs geen naam op. Op Atom Heart Mother van Pink Floyd uit 1970 zie je alleen een koe in een weiland, zonder titel en zonder bandnaam. En wie de hoes van Houses of the Holy van Led Zeppelin uit 1973 pakt, ziet geen titel en geen bandnaam, alleen een rotslandschap met naakte kinderen die omhoog klimmen. Het is het Giant's Causeway in Noord-Ierland. Het werk duurde ongeveer tien dagen, bijna steeds in regen en mist. Powell fotografeerde twee kinderen, Stefan en Samantha Gates, van vijf en zeven jaar oud, en drukte de zwart-witbeelden over elkaar. Zo werden het er elf. Dat de kleuren zo onwerkelijk uitpakten, kwam door een ongelukje in de afwerking.

Atom Heart Mother (1970) van Pink Floyd. Een koe, en verder niets.

Het eerste ontwerp voor die plaat, van Thorgerson, was een tennisbaan met een racket. In het Engels betekent racket ook herrie, en de band vond het geen compliment dat hun muziek zo werd genoemd. Thorgerson werd weggestuurd en Powell kreeg de klus.

**Led Zeppelin**The Rain Song · 1973
The Rain Song, een van de rustigste stukken van Led Zeppelin, een regenlied dat langzaam opbouwt. Bij de mistige hoes past het beter dan je zou denken.

Het prisma

De beroemdste hoes van het bureau staat op The Dark Side of the Moon, uit 1973. Hipgnosis liet Pink Floyd zeven voorstellen zien. De vier bandleden kozen allemaal hetzelfde, de prismahoes, en volgens Roger Waters waren er geen discussies. Thorgerson had een foto van een prisma in een natuurkundeboek uit 1963 gevonden. Een bundel wit licht gaat erin en komt er als regenboog uit. Het sloot aan bij de lichtshow van de band en bij de teksten, en keyboardspeler Richard Wright had gevraagd om iets eenvoudigs en stoers.

De tekening maakte George Hardie, een ontwerper die vaak voor Hipgnosis werkte. Het spectrum heeft zes kleuren, want indigo is weggelaten. Op de voorkant staat geen woord. Je hebt ze ook niet nodig: de hoes werd zelf het merkteken van de band.

The Dark Side of the Moon (1973). Geen titel, geen bandnaam, alleen een prisma. De tekening is van George Hardie.

**Pink Floyd**Time · 1973
Time: klokken, een basgitaar en een lange gitaarsolo. Een lied over de tijd die je niet ziet voorbijgaan, op de plaat die het prisma kreeg.

Storm Thorgerson in 2010. Hij ontwierp hoezen tot zijn dood in 2013.

Brand en een zwevend varken

Voor Wish You Were Here, in 1975, vroeg Pink Floyd een hoes die iets zegt over afwezigheid. Thorgerson bedacht twee zakenmannen die elkaar de hand schudden, van wie er een in brand staat. Mensen verbergen hun gevoelens, zei het idee, uit angst zich te branden. Powell fotografeerde het op het terrein van de Warner Bros.-studio in Californië. De brandende man was een stuntman, Ronnie Rondell, die onder zijn pak een brandwerende kleding droeg. De eerste veertien opnames gingen goed. Bij de vijftiende draaide de wind en schroeide zijn snor. De hele plaat werd bovendien verkocht in zwarte folie, zodat de koper de hoes niet eens zag. Alleen een rond stickertje met een handdruk liet zien wat erin zat.

Wish You Were Here (1975) van Pink Floyd. Ontwerp: Hipgnosis.

Bij Animals, in 1977, ging het anders. Hipgnosis kwam met drie ideeën, maar bassist Roger Waters had zelf een beeld: een opgeblazen varken boven de Battersea Power Station in Londen. Het varken van twaalf meter, Algie genaamd, werd op 2 december 1976 met helium gevuld. Er stond een scherpschutter klaar voor het geval het losbrak. De volgende dag, toen de schutter niet meer was ingehuurd, gebeurde precies dat. Het varken vloog over Heathrow, er werden vluchten geannuleerd en het kwam neer in Kent, waar een boer het opving. De foto op de hoes is uiteindelijk een montage: het varken werd later boven een foto van de centrale gezet.

Animals (1977) van Pink Floyd, met het varken boven Battersea Power Station.

**Pink Floyd**Sheep · 1977
Sheep, een lange en dreigende song van Animals. Dit is de plaat waar het ballonvarken bij hoort.

Het eind van de grote hoes

Midden jaren zeventig kwam Peter Christopherson erbij, eerst als assistent en later als derde partner. Het bureau ontwierp ook hoezen voor 10cc, Genesis en Peter Gabriel. Maar de muziekwereld veranderde. Op 28 oktober 1977 verscheen Never Mind the Bollocks van de Sex Pistols. Jamie Reid maakte de hoes: fel geel, lelijk en zonder foto van de band. Powell zei later dat de Sex Pistols veel invloed hadden op hoezen, maar waarom zijn eigen bureau stopte, staat niet in de bronnen.

Rond 1983 hielden Thorgerson, Powell en Christopherson op met Hipgnosis. Ze richtten Greenback Films op en maakten muziekvideo's, want het beeld van een band zat inmiddels op televisie. Thorgerson ontwierp nog tientallen jaren hoezen voor anderen, tot hij in 2013 overleed. Powell hield de naam in leven voor latere Pink Floyd-uitgaven.

Aubrey Powell in 2014, jaren nadat Hipgnosis was gestopt.

Wat blijft is het idee dat een hoes iets kan zijn zonder naam erop. De hoezen van Hipgnosis lieten zien wat een album ongeveer is, en dwongen je te kijken voor je ook maar een noot hoorde. Dat de plaat in je handen lag, was al een deel van de muziek.

Lees verder · Songtekstanalyse

Wish You Were Here

Lees dit verhaal als één lange pagina · Alle verhalen