SoR Magazine #3 · De platenhoes als kunst · Songtekstanalyse
Wish You Were Here
Een radio die wegdraait, een oud bandlid dat plotseling in de studio staat en een hoes die in zwarte folie zat. Wat zegt dit lied, en wat zegt het over de plaat eromheen?
← Vorig verhaal: Hipgnosis
Foto: hoesontwerp, zie de bronpagina · afbeelding van Apple Music, getoond als citaat bij de besprekingEen radio die wegdraait
Het lied begint niet met het lied. Op de plaat vloeit het over uit Have a Cigar, alsof iemand aan de knop van een radio draait en langs allerlei zenders gaat, onder meer langs het slot van de vierde symfonie van Tsjaikovski. Het geluid van die radio komt uit de auto van David Gilmour. Daarna blijft er één zender over, en daar klinkt een gitaar: een twaalfsnarige, bewerkt zodat hij klinkt alsof hij uit een AM-radio komt. Gilmour speelt er later een tweede, voller gitaarpartij overheen, zodat het lijkt of iemand in een kamer meespeelt met de radio.
Dat is al een eerste uitleg van de titel. Er is iemand ver weg, op een zender die je maar half kunt ontvangen, en iemand anders die in zijn eentje probeert er een gesprek van te maken. Pas als de gitaar zich uit de radio losmaakt, komt de stem van Gilmour erbij, en daarna de rest van de band.
Wie wordt er bedoeld?
Het lied wordt vaak gelezen als een brief aan Syd Barrett, de oprichter van Pink Floyd, die de band in 1968 verliet. Barrett kon door zijn psychische problemen niet meer meedoen, en de rest ging zonder hem verder. Volgens de overlevering liep hij op 5 juni 1975 het Abbey Road-studio binnen, terwijl de band bezig was met de mix van Shine On You Crazy Diamond. De datum wordt betwist, het verhaal zelf staat vast. Hij had een kaal hoofd, geen wenkbrauwen en veel kilo's erbij, en droeg een plastic tas. Roger Waters herkende hem niet. Gilmour dacht dat het iemand van EMI was, en Richard Wright begreep wie het was. Storm Thorgerson, de ontwerper van de hoes, herinnerde zich later dat twee of drie mensen in het studio moesten huilen.
Foto: Hit Parader (juli 1968) · publiek domein volgens Wikimedia CommonsWaters en Gilmour lezen het lied niet hetzelfde. Gilmour zegt dat hij het nooit speelt zonder aan Barrett te denken. Waters heeft gezegd dat de tekst tegen hemzelf gericht is. Thorgerson, die in 1974 met de band meereisde, vond dat de nummers eerder over onvervulde aanwezigheid gingen dan over Barretts ziekte. Het lied laat al die lezingen toe.
De vragen van het lied
De tekst is in gewone woorden geschreven en bestaat voor een groot deel uit vragen aan een tweede persoon. Die vragen zetten steeds twee dingen naast elkaar die op elkaar lijken: hemel en hel, een groene weide en een koud spoor. Weet je het verschil nog? Het lied laat doorschemeren dat je het verschil kwijt kunt raken, en dat je dan niet meer weet wat je hebt ingeruild voor wat.
In het tweede couplet wordt het beeld persoonlijker. Twee verdwaalde zielen zwemmen in een vissenkom, jaar na jaar, steeds dezelfde rondjes, en ze komen uit bij dezelfde angsten. Je kunt het lezen als een beeld van Barrett, van Waters en Gilmour zelf, of van iedereen die in een leven zit dat in kringetjes loopt. Het slot is geen conclusie maar een wens: ik wou dat je hier was.
Het eind gaat dan geruisloos over in wind. Een solo, hoog, woordeloos zingen en dan een windgeruis dat naadloos in het tweede deel van Shine On You Crazy Diamond uitkomt. Ook de violist Stéphane Grappelli speelde mee. Hij zat die dag in een andere studio van Abbey Road en kreeg driehonderd pond. In de mix is hij bijna weggefilterd. Waters vond het een belediging om hem op de hoes te vermelden voor iets dat je nauwelijks hoort. Pas in 2011 kwam er een versie waarop zijn viool te horen is.
Shine On You Crazy Diamond (deel 1 tot en met 5), het nummer dat de plaat opent en dat over Barrett gaat. Het begint met toetsen die zo langzaam inzetten dat je pas na een minuut hoort dat er iets gebeurt.
Lied en hoes
De plaat kwam uit op 12 september 1975 en stond binnen twee weken op nummer één, in Engeland en Amerika. De hoes ontstond uit hetzelfde idee als de muziek. De koper kreeg de plaat in zwarte folie, zodat hij de voorkant niet zag, en op de folie zat alleen een stickertje van George Hardie met twee mechanische handen die elkaar schudden. Onder de folie bleek een handdruk te zitten van twee zakenmannen, van wie er één in brand staat. Hoe die foto is gemaakt, lees je in het verhaal over Hipgnosis.
Het is dezelfde constructie als het lied: iets wat je aanraakt en toch niet bereikt. De hand wordt geschud, maar de man is al in vuur opgegaan. Het is een nummer over een afwezige, op een plaat waarvan je de voorkant moest ontdekken, in een hoes waarvan het beeld zegt dat mensen hun gevoelens verbergen uit angst zich te branden.
Daardoor is Wish You Were Here een van de weinige platen waarbij muziek, tekst en hoes dezelfde zin vormen. Zet de plaat op, pak de hoes erbij en kijk wat ze samen zeggen.
