SoR Magazine #6 · Needle Drops · verhaal 4 van 5
Wie betaalt het lied?
Elk lied in een film vraagt twee keer toestemming. Over sync-licenties, de muziekbegeleider en liedjes die een tweede leven kregen.
← Vorig verhaal: De regisseur als dj
Foto: hoesontwerp (zie bron) · afbeelding van Apple Music, getoond als citaat bij de besprekingTwee keer toestemming
Een filmmaker die een bestaand lied wil gebruiken, moet eerst uitzoeken van wie het is. Dat blijken er twee te zijn. Een opname bestaat uit twee rechten: de opname zelf, de master, meestal van de platenmaatschappij, en het lied eronder, met melodie en tekst, meestal beheerd door de muziekuitgever van de schrijver. Wie Be My Baby onder een scène wil leggen, heeft de toestemming nodig van het label dat de opname van The Ronettes bezit, en van de uitgever van de songschrijvers.
Die toestemming heet een synchronisatielicentie, kortweg sync. De rechthebbende maakt een offerte, meestal een eenmalig bedrag. Daarin telt mee hoe het lied wordt gebruikt, hoe lang het klinkt, of het op de achtergrond staat of over de titels, en hoe bekend het is. De prijs loopt van niets tot miljoenen. Producenten met weinig geld nemen soms een coverversie, of werken met een onbekende band, om de kosten van de master te sparen.
Eerder in dit nummer kwamen al een paar rekeningen voorbij. Easy Rider betaalde ongeveer een miljoen dollar voor rechten, drie keer het budget. American Graffiti betaalde ongeveer 90.000 dollar en had daarna geen geld meer voor een score. En in Wayne's World, uit 1992, probeert Wayne in een gitaarwinkel een gitaar uit, waar een bordje het spelen van Stairway to Heaven verbiedt, en speelt toch de eerste noten. De licentie voor die vier noten kostte 100.000 dollar, en de uitgevers van de thuisversies vonden dat te veel. Daarom zijn de eerste vier noten in alle thuisuitgaven vervangen door andere, tot de 4K-uitgave van 2022 ze terugzette.
De muziekbegeleider
Tussen de regisseur en de rechthebbenden zit een vakman: de muziekbegeleider, in het Engels music supervisor. Die stelt bestaande liedjes voor, praat met de regisseur over wat bij de scène past, en regelt daarna de licenties voor opname en lied. Soms mag de artiest zelf beslissen of het lied wordt gebruikt. De begeleider staat tussen de wereld van het idee en de wereld van het geld.
In de verhalen hierboven kwamen er al een paar voorbij. Phil Ramone koos de liedjes voor Flashdance. Michael Dilbeck zocht met de producenten in driehonderd liedjes naar iets voor Top Gun. Bij The Big Chill, in 1983, deed Meg Kasdan, de vrouw van regisseur Lawrence Kasdan, het werk. De film gaat over een groep vrienden die terugkomt voor de begrafenis van een studiegenoot. Meg hoorde I Heard It Through the Grapevine van Marvin Gaye op een cassette, terwijl ze haar zoon bij een kamp ophaalde, en wist dat het een perfect begin van de film was: een lied zonder dialoog eronder.
Foto: hoesontwerp (zie bron) · afbeelding van Apple Music, getoond als citaat bij de bespreking
De muziek van de film komt van Creedence Clearwater Revival, Aretha Franklin, Marvin Gaye, The Temptations, de Rolling Stones en Three Dog Night. De film kostte 8 miljoen dollar en bracht 56,4 miljoen op.
Een tweede leven
Als de rekening betaald is, kan het lied iets terugkrijgen. Bohemian Rhapsody van Queen was in 1992 zestien jaar oud. Volgens een muziekwetenschapper draaiden zelfs klassieke-rockzenders het bijna zes minuten lange nummer niet meer. In Wayne's World playbacken Wayne, Garth en hun vrienden mee in een auto en bewegen hun hoofd op het ritme. Het was niet de eerste keuze. De studio en Lorne Michaels wilden een lied van Guns N' Roses voor die scène. Mike Myers, de hoofdrolspeler, eiste Bohemian Rhapsody en dreigde weg te lopen. Regisseur Penelope Spheeris twijfelde of het lied bij de personages paste.
Het lied kwam terug in de Hot 100, nu op de tweede plaats, en bleef zeventien weken. Het soundtrackalbum van de film haalde nummer één. De platenmaatschappij maakte een nieuwe clip van filmbeelden en de originele clip van Queen, en die won een MTV Video Music Award voor Beste Video uit een Film. Mike Myers vreesde dat de band boos zou zijn. Queen liet weten dat ze blij waren met het gebruik van hun lied.
Bohemian Rhapsody van Queen. In 1976 haalde het in de Verenigde Staten nummer 9, in 1992 na Wayne's World nummer 2.
Een recenter tweede leven kreeg een lied van Kate Bush. Running Up That Hill verscheen in 1985 op Hounds of Love en haalde toen de derde plaats in Groot-Brittannië en de dertigste in de Verenigde Staten. In 2022 klonk het in het vierde seizoen van Stranger Things, in de aflevering waarin Max aan Vecna probeert te ontsnappen.
De Duffer-broers wilden voor Max een krachtig, emotioneel lied. Muziekbegeleider Nora Felder zocht, kwam bij Kate Bush uit en de broers vonden het passen, ook bij het thema van een afspraak met God. Winona Ryder, die Joyce speelt, was al jaren fan. Kate Bush geeft haar liedjes zelden vrij. Ze stemde toe omdat ze de serie zelf mooi vond.
Daarna ging het hard. Het lied werd het meest gestreamde nummer op Spotify in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, en haalde de eerste plaats in Groot-Brittannië, haar tweede, 44 jaar na Wuthering Heights in 1978. Met 63 jaar was ze de oudste vrouw met een nummer één daar. In de Verenigde Staten kwam het op de derde plaats. Op 22 juni 2023 haalde het een miljard streams op Spotify.
Foto: hoesontwerp (zie bron) · afbeelding van Apple Music, getoond als citaat bij de besprekingEen needle drop is dus geen kleinigheid. Het is het lied van iemand anders, met een prijskaartje en een besluit van een regisseur, en soms is het besluit een nieuw begin voor het lied.
