De jukebox gaat de film in

Een duo dat de montage redde

Twaalf jaar later deed regisseur Mike Nichols iets wat nog steeds ongewoon was. Voor The Graduate, een komedie over een jongen die net van de universiteit komt, wilde hij Simon & Garfunkel gebruiken. Bij het monteren had hij hun liedjes, onder andere The Sound of Silence, als hulpmiddel onder de beelden gelegd om het tempo te voelen. Nieuwe muziek eronder bleek niet te werken. De liedjes bleven.

Nichols vroeg Clive Davis, de baas van Columbia Records, om toestemming. Davis zag er een soundtrackalbum in dat veel zou verkopen. Paul Simon vond films eigenlijk een soort uitverkoop, maar kreeg 25.000 dollar om drie nieuwe liedjes voor de film in te leveren. Hij kwam met twee, Punky's Dilemma en Overs, en Nichols vond er weinig aan. Toen speelden Simon en Garfunkel een liedje waar Simon al een tijd aan werkte, zonder couplet, met drie lettergrepen als tijdelijke naam. Het ging eerst over Mrs. Roosevelt. Nichols hoorde het en vond dat het nu over Mrs. Robinson ging, de verleidster uit zijn film.

Honderden uren motorbeelden

Easy Rider, uit 1969, kostte tussen de 360.000 en 400.000 dollar om te maken. Dennis Hopper regisseerde, Peter Fonda produceerde en speelde mee, en de film leverde wereldwijd zo'n 60 miljoen op. Een groot deel van het succes lag in de muziek, en die kwam er per ongeluk in. Editor Donn Cambern moest tot tachtig uur materiaal van twee motorrijders op de weg doorwerken. Om het kijkbaar te houden legde hij muziek uit zijn eigen platenkast onder de beelden, als voorlopige klank.

Het was de bedoeling dat Crosby, Stills, Nash & Young de eigenlijke muziek zouden schrijven. Dat kwam er niet van. Cambern had de beelden zo dicht op zijn voorlopige muziek gemonteerd dat niemand zich nog iets anders kon voorstellen, en de band vond na een vertoning dat ze het niet beter konden. De rechten voor de gekozen platen kostten ongeveer een miljoen dollar, drie keer het budget van de film. De rit uit Los Angeles is gemonteerd op de volle lengte van Born to Be Wild van Steppenwolf.

Geen score, eenenveertig liedjes

George Lucas schreef American Graffiti, over één zomernacht in 1962, met zijn platenverzameling naast zich. Bij elke scène dacht hij aan een liedje. Het waren er ongeveer vijfenzeventig, en de kosten van de rechten waren een van de redenen dat United Artists het script afwees. Universal ging akkoord, op voorwaarde dat de film weinig kostte: ongeveer 777.000 dollar. Het bedrijf stelde een vast bedrag voor aan alle uitgevers. De meesten vonden dat goed. RCA, de maatschappij van Elvis Presley, niet. Daarom hoor je geen Elvis in de film.

Het opruimen van de rechten kostte ongeveer 90.000 dollar, en daarna was er geen geld meer voor een filmmuziekcomponist. Lucas maakte er zijn stijl van. Hij zei later dat hij de afwezigheid van muziek en geluidseffecten gebruikte om spanning te maken. De liedjes zijn muziek die de personages zelf horen, vooral via de radio. Het soundtrackalbum, 41 Original Hits, haalde de tiende plaats in de Billboard 200 en werd drievoudig platina. Omdat de namen van de componisten in de aftiteling ontbraken, klaagden meerdere songwriters de platenmaatschappij aan. Die schikte.

Dat was de nieuwe methode. Het ging niet om een orkest dat de beelden volgde, of om één titelsong die de film moest verkopen. De film leende hits die het publiek al in huis had, en liet ze iets zeggen over de personages. In 1973 was dat nog een gok. Binnen tien jaar werd het een bedrijfstak.