2 talen
Nils-Aslak Valkeapää
Uit HitStory, de popencyclopedie van School of Rock · Artiest
Nils-Aslak Valkeapää, in het Noord-Samisch Áilu en onder de artiestennaam Áillohaš, was een Fins-Samische schrijver, musicus en beeldend kunstenaar. Hij werd in 1943 geboren in Enontekiö, in een familie van rondtrekkende Samische rendierhouders, en overleed op 26 november 2001. Zijn moedertaal was Noord-Samisch, maar zoals veel Samische kinderen in de jaren vijftig kreeg hij daarin geen onderwijs en leerde hij pas als volwassene schrijven in zijn eigen taal. Hij werd een van de bekendste vertegenwoordigers van de Samische cultuur.
Muziek en doorbraak
Als muzikant trad hij eerst op als vertolker van de traditionele joik en speelde hij een centrale rol bij het nieuwe leven van dat genre. Zijn debuutplaat Joikuja verscheen in 1968. In 1973 raakte hij op een retraite met folk- en jazzmuzikanten geïnspireerd door Dvořáks Symfonie nr. 9 en de spirituals daarin, en zo ontwikkelde hij fusion-joik. Samen met Seppo Paakkunainen maakte hij Juoigansinfonija, een jazz-joiksymfonie. In 1978 volgde Sámiid eatnan duoddariid. Zijn muziek was omstreden, deels vanwege de jazzelementen en deels omdat streng gelovige Samen de joik vaak zondig vonden. Van 1968 tot 1994 bracht hij dertien platen uit. Goase Dušše (The Bird Symphony), opgebouwd uit natuurgeluiden uit Sápmi, kreeg in 1993 een speciale juryprijs op de Prix Italia. In 1994 trad hij op bij de opening van de Olympische Winterspelen in Lillehammer.
Invloed
Voor zijn dichtbundel Beaivi, áhčážan kreeg hij in 1991 de literatuurprijs van de Noordse Raad. Mike Oldfield gebruikte een opname van Valkeapää in Prayer for the Earth op The Songs of Distant Earth uit 1994. Valkeapää bracht de joik naar een wereldpubliek en liet zien dat die oude zangvorm kan samengaan met jazz.
Luisteren
Discografie
Studioalbums
- 1988Beaivi, Áhčážan
- 1988Eanan, Eallima Eadni
- 1992Beaivi, Ahcazan
- 1992Sápmi, Lottázan
- 1994Goase Dusse: The Bird Symphony
- 1998The Magic of Sámi Yoik
- 1999Dálveleaikkat: Wintergames
- 2009Vuoi, Biret Máret, Vuoi!
- 2010Alit Idja Lahkona - Blue Night Moving Closer
Genoemd in andere artikelen
- Joik Genre
Sinds de plaat van Nils-Aslak Valkeapää uit 1968 klinkt de joik ook in pop en jazz.